Wel een tuin, maar zo weinig mogelijk onderhoud. Vaak wordt de oplossing gezocht in dode materialen, zoals grote oppervlaktes met grind en bestrating of houten vlonders. Een dergelijke tuininrichting heeft weinig met tuinieren te maken en is ook saai. Het groen in de tuin bepaalt juist de sfeer.
Groenkeur vroeg aan twee hoveniersbedrijven; Jan Braamhaar van Braamhaar Hoveniers B.V. in Bornerbroek en Arno Hoefakker van Hoefakker B.V. in De Bilt, hoe een onderhoudsarme tuin ook groen en vooral sfeervol kan zijn. Beiden zijn van mening dat een onderhoudsvrije tuin niet bestaat. Er is altijd werk in een tuin. Maar met een goed ontwerp en de juiste beplantingskeuze kan het onderhoud beperkt worden. Als je voor een tuin kiest moet je er ook iets voor over hebben. Dat is een stukje opvoeding van de hovenier naar de klant toe, vinden beiden heren. Hoe leg je een groene en toch onderhoudsarme tuin aan?


Grondbewerking

Een tuin aanleggen begint bij de basis en dat is de grondbewerking, benadrukt Braamhaar. Belangrijk is om met schone grond te beginnen. Dat is meer dan het halve werk. Er mag geen kweekgras of hanenpoten in de grond zitten. Hij steekt daar relatief veel geld en tijd in om later niet in de problemen te komen. De grond en de voeding moeten goed zijn, dan blijft de plant in topconditie. Als de plant een goede conditie heeft is hij ook minder vatbaar voor ziektes en plagen. Alles wat uit balans is gaat kwarren, aldus Braamhaar. Hij heeft liever dat de klant minder aanplant en meer aan grondbewerking doet. Dat haalt het wel weer in. Andersom werkt het niet.


Plantkeuze

De volgende belangrijke stap is de plantkeuze, dwz de juiste plant op de juiste plek.
Bij onderhoudsarm tuinieren wordt er in lagen gewerkt. Essentieel voor een onderhoudsarme tuin is de bodembedekkende onderlaag. Die laag moet helemaal dicht zijn. In een dichtgegroeide onderlaag komt er nauwelijks onkruid doorheen. Geschikt zijn groenblijvende planten zoals Pachysandra, Vinca, Tiarella, Waldsteinia en Geranium soorten. Belangrijk hierbij is dat onderlaag één soort is. Dat geeft een rustig beeld en is makkelijker in het onderhoud.

Na de bodembedekkers volgt het laagje hogerop. Voor kleur in de tuin voldoet hier en daar een groepje vaste planten. Maar dan geen soorten die gaan uithangen, woekeren of steun nodig hebben. Hosta’s of herfstanemonen zijn geschikt.

Rhododendron’s doen het goed op de achtergrond. Ze zijn groenblijvend en vragen nauwelijks onderhoud. Ook Camelia, Pieris, Viburnum en Hortensia zijn makkelijke soorten. Wat grotere soorten zoals Hamamelis (toverhazelaar) of Cornus mas (gele Kornoelje) zijn mooie solitairs. Ze geven kleur aan de tuin in het voorjaar. Klimplanten zijn minder geschikt in een onderhoudsarme tuin. Ze zijn arbeidsintensief. Meestal moeten ze geleid worden of aangebonden.

Als hoogste laag kan er een boom of meerder bomen geplant worden, afhankelijk van de grootte van de tuin. Helaas worden er te vaak te grote bomen in te kleine tuinen geplant. Bij het aanplanten van een boom moet het eindbeeld goed voor ogen staan. Hoe groot wordt de boom als hij volwassen is. Een boom moet de ruimte hebben om uit te groeien, anders kan men er beter niet aan beginnen. Ook de keuze voor de boomsoort moet weloverwogen zijn. Een berk wortelt bijvoorbeeld heel oppervlakkig en is daardoor ongeschikt in of dicht bij bestrating omdat hij de bestrating opdrukt. Ook groeit er nauwelijks beplanting onder een berk.


De bestrating

Ook voor de bestrating is de ondergrond belangrijk. Eerst wordt het cunet uitgegraven. Braamhaar adviseert om te beginnen met een laag gebroken puin in twee gradaties. Daarop kan gestabiliseerde grond. Dat is niet veel duurder dan straatzand. Met betrekking tot het onderhoud is er ook winst te halen uit de bestratingkeuze. Natuursteen of gecoate tegels zijn niet poreus en hebben minder algengroei en daardoor minder onderhoud dan oude gebakken klinkers of beton. Meer voegen vraagt ook meer onderhoud. Braamhaar adviseert om de voegen in te borstelen met epoxyhars. Het is wel duur maar effectief. Ook Hoefakker vindt een voegmortel een mooie maar wel prijzige oplossing. Hij gebruikt hiervoor Promaq.


Vijver

Een vijver past goed in een onderhoudsarme tuin, mits de vijver goed is aangelegd. Dat wil zeggen dat de verhouding goed moet zijn in de mix aan planten. De planten moeten niet in mandjes staan maar in de vaste oever met een voedingsbodem en substraat.


Onderhoud

Wat blijft er na bovengenoemde aanleg nog aan onderhoud over? Volgens Braamhaar zijn één of twee onderhoudsbeurten per jaar voldoende. Indien één beurt, dan het liefst in het voorjaar. Dan wordt er gesnoeid en bemest. Als meststof gebruikt hij Culterra, een organische mest. Dat is een universele meststof, geschikt voor de hele tuin onafhankelijk van de grondsoort. Het hele jaar kan alles dan groeien en in het jaar daarop wordt er gecorrigeerd. Als het goed is heeft de klant dan zelf de rest van het jaar nauwelijks wat te doen. Hoefakker is van mening dat onderhoudsarm niet zit in minder onderhoudsbeurten, maar in de uren per onderhoudsbeurt. Een rondje gaat veel sneller. Er hoeft niet geschoffeld, alleen hier en daar wat onkruid geplukt te worden.


Ontwerp

Een strakke tuinindeling is makkelijker te onderhouden dan een tuin met perken en gazons die glooiend krom en glooiend zijn. Een strak gazon kan ook aangelegd worden met een opsluitrand. Dat scheelt in het kanten knippen.

door Roelie de Weerd